Feeds:
Posts
Comments

स्रोत: कान्तिपुर

-फूलमान वल

‘बधाई छ,’ मदन पुरस्कार गुठीका अध्यक्ष कमलमणि दीक्षितले शनिबार साँझ ७ बजे कवि दुर्गालाल श्रेष्ठलाई ‘जगदम्बा पुरस्कार पाउनुभो’ भन्दै फोन गर्दा ७७ वषर्ीय दुर्गालाल ठमेलस्थित घरमा आराम गरिरहेका थिए । ‘मैले यसलाई हृदयंगम गर्नै सकिरहेको छैन,’ पुरस्कार घोषणापछि कान्तिपुरसँग कुरा गर्दै दुर्गालालले भने, ‘आफैंचाहिँ योग्य छु या छैन भन्नेमा अलमल भइररहेको छु ।’

लेखकलाई प्रोत्साहन, सम्मान या पुरस्कारले हमेसा हौस्याउने बताउँदै उनले आफू पनि ‘निकै खुसी रहेको’ बताए । ‘लेखकले कहिल्यै पनि पुरस्कारका लागि लेखिरहेको हुँदैन,’ सेतै फुलेको कपाल र बाक्लो ज्यानमा उज्ज्यालो अनुहार भएका स्रष्टाले भने, ‘सिर्जनाको सम्मान स्वरूप समाजबाट पाइने प्रोत्साहन स्रष्टाका लागि सदैव ऊर्जा बनिरहेको हुन्छ ।’ त्यसो त उनी आफै पनि साहित्यमा योजनागत रूपमा आएको स्विकार्दैनन् । विसं. १९९२ मा असन न्हैकनटोलमा जन्मेका उनी सानैमा नेवारी जात्रा संस्कृति, झाँकी र डबली नाटकहरूको परिवेशमा खेल्दै हुर्के । ‘इन्द्रजात्रा, गाईजात्रा लगायतका जात्राहरूमा गीत गाउने, नाच्ने र नाटक गर्ने गरिन्थ्यो,’ उनले सम्झे, ‘सायद यही परिस्थितिले मलाई साहित्यतिर हुत्याइदियो ।’

Continue Reading »

स्रोत: कान्तिपुर

-मधु शाही

उनी बोल्न, हिँड्न र उभिन सक्दिनन् । ३१ वर्षीया झमक घिमिरेले शनिबार साँझ मदन पुरस्कार पाएको खबर सुनेपछि खुसी बाँड्न पनि आमा आशादेवीको सहारा लिनुपर्‍यो । उनले आमा मार्फत कान्तिपुरलाई भनिन्, ‘एकदमै खुसी छु ।’

जन्मैदेखि “सेरेब्रल पाल्सी” नामक रोगबाट पीडित झमकको आत्मकथा कृति ‘जीवन काँडा कि फूल’ का लागि मदन पुरस्कार गुठीले २०६७ को मदन पुरस्कार दिएको हो । कान्तिपुर दैनिककी स्तम्भकार समेत उनी २०२२ मा पारिजातले पाएपछि मदन पुरस्कार पाउने पहिलो महिला भएकी छन् । २ लाख रुपैयाँ र सम्मानपत्र रहेको पुरस्कार दसैंको नवरथामा प्रदान गरिने छ ।

‘पुरस्कृत नहुँदा त मैले साहित्य कोरिरहेकै थिएँ,’ रामकृष्ण सिर्जना प्रतिष्ठानले गरेको सम्मान थाप्न केही दिनअघि राजधानी आइपुगेकी झमकले मदन पुरस्कार पाउने खबर सुनेपछि आमा मार्फत भनिन्, ‘सम्मान र माया पाएपछि त चुप लागेर बस्ने कुरै भएन ।’

Continue Reading »

गजल

गन्तव्य त्यो शान्त सौर्य, हर दिन पर भागिरा’छ

हिक्का छाड्दै मेरो देशले, अझै गुहार मागिरा’छ

**

बढ्छु भन्ने यौटा माथि, बाटै छेक्ने धुईरेपछि

बहु-वर्षीय बिसंगति, बनमारा झैं जागिरा’छ

**

Continue Reading »

स्रोत: कान्तिपुर

‘करोडौं मुटुहरूको एउटै ढुकढुकी नेपाल…’ कालजयी गायक अरुण थापाको यही गीत मार्फत बिहीबार राजधानीमा सम्झना गरियो । नेपाल मगर विद्यार्थी संघद्वारा बाह्रौं अरुण स्मृति संगीत पुरस्कार वितरण तथा सम्मान कार्यक्रम गरिएको थियो, गायक भीम बुढाथोकीले ‘ऋतुहरूमा तिमी हरियाली वसन्त हौ…’, राम सुस्लिङ मगरले ‘म रोए पनि…’ र वेदु सारूले ‘जति माया लाए पनि…’ लगायत अरुणका आदि दर्जन गीत गाए ।

कर्णपि्रय स्वरका धनी अरुण छोटो समयमै थोरै गीत गाएर प्रसिद्धि कमाउने कलाकार मध्ये पर्छन् । बुबा गञ्जुप्रसाद थापा मगर र आमा शान्तिको कोखबाट २००९ मा जन्मिएका अरुणले २०३२ मा रेडियो नेपालको स्वर परीक्षा उत्तीर्ण गरेका थिए । त्यही वर्ष उनले विक्रम गुरुङको रचना र ओमविक्रम विष्टको संगीतमा पहिलोपल्ट ‘कतै टाढा तिमीबाट पुगेँ भने सम्झेर नरुनू…’ गीत गाएका थिए ।

Continue Reading »

अदृश्य

थाहा छैन

तर,

किन नहुनु

थाहा छ

एकदम थाहा छ,

Continue Reading »

स्रोत: कान्तिपुर

-सुरज कुँवर

१० दिन अघि हो । राजधानी वासिङटन डिसीमा अमेरिकी परराष्ट्र मन्त्री हिलारी किलिन्टनले ‘ब्रेभ एन्ड वन्डरफुल वोमेन’ भन्दै धाप मार्दै चरीमाया तामाङको हातमा सम्मानपत्र थम्याइरहँदा उनको आँखामा एकाएक २२ महिने मुम्बईको ब्रोथल (कोठी) बसाइका काला दिन नाच्न थाले । १६ वर्षको किशोरावस्थामा बेचिएकी उनले इज्जत लुट्ने यौनपिपासुले झम्टेको, लडाएको, इज्जत हरण गरेको अनि चिथोरेको सम्झिन् । आकासे निलो सारी र ब्लाउजमा पहिलोपटक अमेरिका पुगेकी उनको अनुहार खुम्चियो । खुट्टा लुला भए । उचाइमा ६४ वर्षीया परराष्ट्रमन्त्री हिलारी भन्दा होची चरीमाया मन्त्रीको शरीरमा अडेसिन पुगिन् । हिलारीले उनको पिठ्यूँमा धाप मार्दै मसारिरहिन् । यो दृश्यले विश्वका नौ जना अभियन्तालाई सम्मान गरिने कार्यक्रममा सहभागी पाहुना पनि भावुक बने । केही मिनेटको यस क्षणपछि चरीमाया होसमा आइन् । हिलारीको अनुहार हेरिन् । हाँसिन्, अनि अंग्रेजीमा भनिन्- ‘थ्याङक्यु !’ ‘एक जुगमा एक दिन आउँदोरहेछ’ त्यसबेला चरीमायाको स्मरणले तीव्र गतिमा विगत सम्झायो । ‘मैले कल्पनै गरेकी थिइनँ जे भइरहेको थियो’ ‘२०११ हिरो एक्टिङ टु इन्ड मोर्डन डे स्लेभरी’ सम्मान पाउनेमध्येकी उनले भनिन् । अमेरिकी विदेश मन्त्री हिलारी किलिन्टनले वासिङटन स्थित आफ्नो मन्त्रालयमा आयोजित ‘२०११ ट्राफिकिङ इन पर्सन्स (टीआईपी)’ प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै चरीमाया तामाङलाई दिएको सम्मानले नेपाल विश्वभर ‘घिनलाग्दो’ मानव बेचबिखनको विषयले फेरि चिनिएको छ । छ महिनाको अन्तरपछि दोस्रो नेपाली महिला अमेरिकी सरकारले दिएको सम्मानले चर्चामा आएपछि धेरैका लागि यतिबेला चरीमाया तामाङ को हुन् ? अमेरिकी सरकारले उनलाई किन सम्मान गर्‍यो ? लगायतका जिज्ञासा बढेका छन् ।

Continue Reading »

स्रोत: कान्तिपुर

-अतुल मिश्र

के तपाईं निहुरेर कुचोले दिनहुँ घर सफा गर्नुहुन्छ ? लुगा धुदा, खाना पकाउँदा, भुइँ पुछ्दा बसेरै काम सक्नुहुन्छ ? पलेटी कसेर बस्ने बानी छ ? ढाड बंग्याएर कुर्सीमा बस्नुहुन्छ ? यस्तै गर्नुहुन्छ भने आफ्नो शारीरिक मुद्रा (बडी पोस्चर) मा सुधार गर्नुस् । नत्र तपाईंलाइ छिट्टै ढाड दुख्ने समस्याले पिरोल्न सक्छ ।

‘ढाड दुख्ने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कारण नराम्रो तरिका (ब्याड बडी पोस्चर) ले काम गर्नु हो,’ अन्नपूर्ण न्युरो अस्पतालका वरिष्ठ स्नायु शल्य चिकित्सक वसन्त पन्त भन्छन्- ‘ढाड दुख्ने समस्या कुदाकुदयुक्त आधुनिक जीवनशैलीको उपहार हो ।’ उनका अनुसार गृहिणीहरूले कुचोमा लट्ठी जोडेर उभिएर घर बढार्दा ढाडमा पर्ने दबाब धेरै कम हुन्छ । खाना बनाउँदा वा लुगा धुँदा पनि उभिएर ती काम गर्ने गरे पिठिउँले धेरै राहत पाउँछ । ढाडमा अनावश्यक दबाब दिनु हुँदैन । काउचमा बस्नु राम्रो नहुने उल्लेख गर्दै डा. पन्त भन्छन्, ‘मन्त्रीजीको स्टाइलमा बस्दा ढाडमा असर पार्छ ।’

  Continue Reading »

स्रोत: कान्तिपुर

-झमक घिमिरे

मान्छे स्वतन्त्रता चाहन्छ, समानता चाहन्छ, हरेक कुरामा आफ्नो फरक अस्तित्व, फरक पहिचान चाहन्छ । खुल्ला आकाश र धरती आफ्नै हो भन्न चाहन्छ । तर सबैले स्वतन्त्रता, समानताको कुरा त परै जाओस्, आफू जन्मेको भूमिलाई आफ्नो भन्न पाएका छैनन्, आफ्नो पसिना-रगत बगेको धरतीलाई पनि आफ्नो हो भनेर सुमसुम्याउन पाएका छैनन् । त्यही पीडाले छट्पटाएका छन्, उमेर पाकेका भुटानी शरणार्थीहरू, उनीहरूलाई नेपालीभाषी भएको अपराधमा आफ्नो देशबाटै निकालिनुपर्‍यो । आफ्नो जन्मभूमिबाटै लखेटिनुपर्‍यो ।

Continue Reading »

स्रोत: नागरिक दैनिक

-कृष्ण धरावासी

मधेसी, आदिवासी तथा जनजातिले आ-आफ्ना जातीय समस्या र मुद्दालाई उठाएर सरकारसँग अनेकौँ माग राख्दै चरणबद्ध आन्दोलन गरेपछि ती आन्दोलनको मनोवैज्ञानिक निशानामा क्षत्री, बाहुन पर्न थाले। ढिलो गरी क्षत्रीहरुले खस क्षेत्री समाज र जैसी, कुमाई र उपाध्यायहरुले ब्राह्मण समाज गठन गरी अरुले जस्तै जातीय तथा क्षेत्रीय मागहरु राख्न थाले। अरु जातजातिले जस्तै बन्द र हडतालमा उत्रिएर यी उपल्लो जात मानिएकाहरु पनि संगठित हुन थाले। सबै जातले आ-आफ्ना माग राखेर आन्दोलन गरिरहँदा यिनीहरुले चाहिँ किन नगर्नु भन्ने प्रश्न स्वाभाविक छ। हावा जता बग्छ, पात त्यतै उड्छ। तर, प्राप्त लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई संस्थागत गर्दै दिगो पारेर लैजान यस्ता जातीय संकीर्ण चेतना लाभकारी हुँदैनन्।

Continue Reading »

स्रोत: ई-कान्तिपुर

अतुल मिश्र

मुलुकका विभिन्न भागका फलफूल पसलमा अचेल एकनासले पहेंलिएका आँप सहजै देख्न सकिन्छ । सामान्यतः आँप वा कुनै पनि फल पाक्दा एकैनासले रंगीन देखिँदैन । रसायनले पकाउँदा मात्र त्यस्तो हुन्छ । कृत्रिम तरिकाले पकाइएर आकर्षक देखिने भएका आँप खाएर धेरै व्यक्ति स्वास्थ्य बिगारिरहेका छन् । पहेंलो केरा, मेवा, अम्बा, भुइँकटहरबाट सावधान हुनुपर्छ ।

एकैनासले पाकेका वा आकर्षक देखिने फलफूलले हाम्रो शरीरलाई फाइदाभन्दा बढी बेफाइदा गर्न सक्छ । प्राकृतिक रूपमा पाकेका फलफूलले मात्रै शरीरलाई फाइदा पुर्‍याउँछन् । चाँडो बेचेर छिटो धनी हुन चाहने व्यापारीले फलफूललाई कार्बाइडले हालेर पकाउँछन् । ‘कार्सिनोजेनिक’ कार्बाइड, क्यान्सर उत्पन्न गर्ने कारक मानिन्छ । यो धातुको वेल्डिङ गर्न उपयोग गरिन्छ ।

Continue Reading »