सिर्जना-सुनगाभा

स्रोत: नयाँ पत्रिका

–ठाकुरसिंह थारू

बाँके। नेपालमा यस्ता गाउँ छन् जुन कुनै जिल्लामा पर्दैनन्। गाउँमा यस्ता बासिन्दा, छन् जसको पहिचान नै छैन । बासिन्दा आफूलाई नेपाली भन्छन्, तर राज्यले उनीहरूलाई नागरिकता, लालपुर्जा, परिचयपत्र केही पनि दिएको छैन ।

राप्ती पारीको विकट पहाडी क्षेत्रका नौवटा गाउँ भौगोलिक रूपले बाँके जिल्लामा पर्छन् । तर, ती गाउँ कुन गाविसमा पर्छन्, न जनतालाई थाहा छ न प्रशासनलाई । बासिन्दालाई नेपाली हौँ भन्ने थाहा छ, प्रशासनलाई त त्यो पनि थाहा छैन । (more…)

Read Full Post »

स्रोत: अनलाईन खबर

हामीले यही साल नेपालमा ६० वर्षदेखि प्रतिक्षित सार्वभौम जनताले चुनेका मानिसहरुबाट नयाँ संविधान लेखन गर्ने काम थाल्यौँ । हामीले यही वर्ष संविधानसभाको पहिलो बैठकबाट दुई हजार वर्षभन्दा पनि पुरानो नेपालको सामन्ती राजतन्त्रलाई शान्तिपूर्वक बिदाइ गर्‍यौँ, र नेपालको इतिहासमा पहिलोपटक लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना गर्‍यौँ । २४० वर्ष पुरानो केन्द्रीकृत र एकात्मक राज्यलाई अन्त्य गर्दै संघीयतालाई नयाँ संविधानको अभिन्न अङ्ग बनाउने ऐतिहासिक निर्णय पनि यही वर्ष भयो । ३५ प्रतिशत जनजाति, ३३ प्रतिशत महिला, ३२ प्रतिशत मधेसी, ८ प्रतिशत दलित, ३ प्रतिशत मुसलमान, मुसहर, चेपाङ र राउटेका प्रतिनिधि सहित नेपालको सम्पूर्ण जनसंख्याको सामाजिक बनोटको प्रतिविम्ब भएको अत्यन्त समावेशी संविधानसभा पनि यसै वर्ष अस्तित्वमा आयो । देशको राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति र परराष्ट्र मन्त्री जस्तो गरिमामय पदमा मधेसी समुदायको व्यक्ति चुनिने घटना पनि नेपालमा यसै वर्ष घट्यो । संविधानसभा जस्तो ऐतिहासिक निकायमा जनजातिका व्यक्ति अध्यक्ष र महिला उपाध्यक्ष हुने स्थिति पनि यसै साल बन्यो । (more…)

Read Full Post »

स्रोत: कान्तिपुर

-कास

काठमाडौं। अमेरिकाका लागि प्रस्तावित राजदूत डा. सुकदेव साहले आफूसँग अमेरिकी ग्रिनकार्ड रहेको स्वीकार गरेका छन् । उनले अमेरिकाको हवाई विश्वविद्यालयबाट सन् १९७३ मा पीएचडी गरी ३० वर्षसम्म अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषमा जागिर खाएका थिए ।

संसदीय सुनुवाइ विशेष समितिमा मंगलबार आफूमाथि लागेका उजुरीमा स्पष्टीकरण दिँदै उनले भने, ‘मुद्रा कोषको कूटनीतिक पासपोर्ट नरहेपछि फिजी-अमेरिका आवतजावत सजिलो होस् भनी अमेरिकी गि्रनकार्ड लिएको हुँ। तर अमेरिकाको नागरिक हुने सोचाइले होइन ।‘ मुद्राकोषबाट अवकाश पाएपछि उनी फिजीमा प्राध्यापन गर्न गएका थिए । (more…)

Read Full Post »

स्रोत: कान्तिपुर

–कृष्ण आचार्य

गोरखा। जंगलमा जीवन कष्टकर भएपछि शहर पसेका यहाँको कुसुन्डाको परिवार झन् बिचल्लीमा परेको छ । सरकारले लोपोन्मुख जातिमा राखेको कुसुन्डाको सात सदस्यीय परिवार गोरखा नगरपालिका तेह्र किलोमा १८ वर्षदेखि कोठा भाडामा बस्दै आएको छ ।

तनहँमा मात्र रहेको बताइएको कुसुन्डा जाति यहाँ पनि फेला परेको हो । मासिक चार सय भाडा तिरेर कोठामा बस्दै आएको उक्त परिवारकी सुमित्रा कुसुन्डाले बताइन् । (more…)

Read Full Post »

स्रोत: अनलाईन खबर

–बिष्णु तारुके

रसुवा। जैविक विविधताले समेत महत्वपूर्ण मानिएको रसुवा जिल्लाको लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा मध्यवर्ती क्षेत्रका वनमा १२ प्रजातिका लालीगुराँस फेला परेको छ । अहिले लालीगुराँस फूलेर यहाँको जङ्गल राताम्य बनेका छन् । जिल्लाको दक्षिणी मध्यपहाडीदेखि उत्तरी हिमाली क्षेत्रसम्म विभिन्न रङका फूलहरू फुलेर पासाङल्यामु सडक मार्गमा पर्ने ग्राङ, राम्चे, ठाडे, सदरमुकाम धुन्चे, स्याफ्रुलगायतका ठाउँमा गाडीबाटै राताम्य लालीगुराँसले काठमाडौँ जाँदा होस् वा स्याफ्रु धुन्चे आउँदा ठाउँ ठाउँमा यात्रुहरूलाई स्वागत गरिरहेको भानहुन्छ । यहाँका वनमा रातो, सेतो, फिक्का, गुलावी, फिक्का रातोलगायतका एक दर्जन रङका लालीगुराँस लटरम्मै फूलेको देख्न सकिन्छ । यहाँका फूलको व्यापार नभए तापनि परम्परागतरूपमा विभिन्न स्थानमा गुराँस फूलका पत्रहरू जडीबुटी औषधिको रूपमा निर्यात गरिन्छ । भने फूललाई स्थानीय गाउँमा घरेलु औषधिको रूपमा प्रयोग गर्ने गरिन्छ । (more…)

Read Full Post »

स्रोत: कान्तिपुर

–अतुल मिश्र

विराटनगर। घर, कार्यालय वा कुनै भवन सफा गर्नु परे के गर्नुहुन्छ ? पक्कै पनि आफैंले कुचो समाउनुहुन्छ वा कसैलाई लगाउनुहुन्छ । तर कोसी अञ्चल अस्पताल सफा पार्न भगवानको शरण लिइएको छ ।

किन यस्तो ?

‘कर्मचारीले नसकेपछि भगवान् गुहारेका हौं,’ अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट चतुर्भुजप्रसाद उपाध्यायले भने, ‘कुनै उपाय काम नलागेपछि हार खाएर भगवानको शरण लिइएका हौं ।‘ (more…)

Read Full Post »

स्रोत: अनलाईन खबर

पूर्व युवराज पारसले हतियार कमिसनमा कुरा नमिल्दा दीपेन्द्रलेनै पूर्व राजा बीरेन्द्रको हत्या गरेको दावी गरेका छन् ।

सिंगापुरको ‘द न्यू पेपर अन सन्डे‘लाई दिएको अन्तर्वार्तामा पारस साहले हतियारको कमिसन, असफल प्रेम र प्रत्यक्ष सासन त्याग्ने निर्णयको बिरोधमा दीपेन्द्रले बाबुको हत्या गरेको दावी गरेका छन् । (more…)

Read Full Post »

स्रोत: कान्तिपुर

-विमल निभा

कुनै आफन्तको बिहेको हार्दिक निमन्त्रणामा छिमेकी मुलुक हिन्दुस्तान पुगेका ज्ञानेन्द्र शाह त्यहाँका राजनेताहरूसँग द्रुतगतिले भेट गर्नथाले । -हेर्नोस्, ६ चैत ०६५ को कान्तिपुर)

यस आशयको समाचार पढेर मेरो जिज्ञासु मनमा प्रश्न उत्पन्न भएको छ, के नइदिल्लीको भूमिमा पाइला टेक्नासाथ पूर्वराजाको नातागोता परिवर्तन भएको हो ? (more…)

Read Full Post »

स्रोत: कान्तिपुर

दिनेश वाग्ले/योगेश खतिवडा

संसारकै सस्तो भनी भारतमा बनाइएको फुच्चे कारको बिक्री प्रक्रिया दुई सातापछि सुरु हुने भएको छ । टाटा मोटर्सका प्रमुख रतन टाटाले सोमबार मुम्बईमा गरेको घोषणाअनुसार चैत २६ देखि ‘नानो‘ को बुकिङ खुला हुनेछ । (more…)

Read Full Post »

स्रोत: कान्तिपुर

सुमनकुमार रेग्मी

फागुन अन्तिम साता देशभर होलि पर्व सकिए पनि प्रकृतिले आकाशमा खैरो अनि पहेँलो मिसिएको रंगमा होलि खेलिनै रहयो । फागुन ३०, चैत १ र २ गते यस्तो गतिविधिले व्यापक रूप लियो । आकाश धुम्मिएर धूलो र धूवाँको रंगले दिनभरजसो छायो । मौसममा देखिएको यस किसिमको परिवर्तनले दैनिक जीवनसमेत कष्टपूर्ण बनाइदियो । काठमाडौं लगायत देशका थुप्रै ठाउँमा मानिसहरू अप्रत्याशित रूपले आँखा तथा श्वास–प्रश्वासका समस्याले ग्रस्त भए । आँखा पोल्ने, बिझाउने, रातो हुने, रूघाखोकी लाग्ने, घाँटी खसखस हुने जस्ता विविध रोगबाट अस्पतालहरूमा बिरामीको चाप बढेको देखियो ।

फागुन तेस्रो सातादेखि नै जंगलहरूमा आगलागी भइरहेका खबर आएका थिए । फागुन २९ का दिन अमेरिकाको वैज्ञानिक संस्था ‘नासा‘को मोडिस भूउपग्रहबाट लिइएको नेपालको जंगलमा आगलागी भएको तस्वीर सार्वजनिक भएको थियो । यसैलाई आधार मान्ने हो भने नेपालमा यति व्यापक रूपमा जंगलमा आगलागी भएको सम्भवतः यो पहिलोपटक हो ।

वायुमण्डलमा देखिएको यसप्रकारको विशेष मौसमी अवस्थालाई मौसम विज्ञानको भाषामा तुवाँलोे भन्ने गरिन्छ । जल तथा मौसम विज्ञान विभागको त्रिभुवन विमानस्थल, काठमाडौंमा लिइएको आँकडाअनुसार फागुन ३०, चैत १ र २ गते वायुमण्डलको दृश्य दिनभर ३–५ देखि ४ किलोमिटरभन्दा माथि उक्लन सकेन । देशभर न्यूनतम तापक्रममा केही वृद्धि भयो भने अधिकतम तापक्रम केही खस्कियो । गएको सातादेखि यसप्रकारको मौसमी अवस्थाको सम्बन्धमा जनमानसमा निकै तर्क–वितर्क चले । कसैले यसलाई विश्वव्यापी उष्णता, अनि कसैले यसलाई मौसम परिवर्तनको संज्ञा पनि दिए । आजको विश्वमा विश्वव्यापी उष्णता अनि मौसम परिवर्तनको लहरलाई सजिलै नकार्न नसकिने स्थिति छ । तैपनि यसप्रकारको तुवाँलोको चपेटामा देश एकाएक आक्रान्त हुनुमा भने विशिष्ट मौसमी अवस्था सिर्जना हुनु हो भनेर ठोकुवा गर्न सकिन्छ ।

सूर्यबाट पृथ्वीले ताप प्राप्त गर्छ । त्यहाँबाट आउने ताप वायुमण्डललाई नतताई सबभन्दा पहिले पृथ्वीमा प्रवेश गर्छ । यसलाई हामी विकिरण भन्ने गर्छौं । त्यो तापले सर्वप्रथम पृथ्वीको सतह तताउने काम गर्छ । त्यसपछि त्यो पृथ्वीबाट वायुमण्डलतिरै फर्किएर वायुमण्डल तताउँदै जान्छ । त्यसैकारण पृथ्वीको सतहभन्दा जति माथि गयो, तापक्रम उति घट्दै जाने हुन्छ । तर कहिलेकाहीं उपयुक्त मौसमी अवस्था सिर्जना भएर पृथ्वीको सतहको कुनै निश्चित उचाइसम्म तापक्रम बढ्दै जाने अनि त्यसपछि मात्र घट्न जाने हुन्छ । यस्तो विशिष्ट अवस्थालाई मौसम विज्ञानको भाषामा ‘इन्भर्जन‘ भन्ने गरिन्छ । साधारणतया यस्तो अवस्था पृथ्वीको सतहबाट करिब १.५–२.५ किमिसम्मको उचाइमा रहने हुन्छ । यस परिस्थितिमा वायुमण्डलको १.५–२.५ किमिसम्मको तल्लो तह र त्यसभन्दा माथिको तहबीच एकप्रकारको सम्बन्धविच्छेदजस्तै अवस्था आउँछ ।

वायुमण्डलमा जहिले पनि ताप र आद्रता तेर्सो र ठाडो तरिकाले स्थानान्तरण भइरहन्छ । तर यसप्रकारको अवस्थामा भने वायुमण्डलमा ठाडो तरिकाले ताप र आद्रता स्थानान्तरण नहुने अवस्था सिर्जना हुन्छ । यसैकारण हावा चलिरहे पनि त्यसको गति ज्यादै न्यून हुने हुन्छ । यस अवस्थामा वायुमण्डलमा भएको धूलो र धूवाँ पृथ्वीको सतह नजिकै खुम्चिएर बस्न आउँछ, अनि वायुमण्डलको दृश्यमा समेत निकै कमी आउँछ । अहिले यस्तै भएको हो ।

तुवाँलोको अवस्थामा यसलाई बढावा दिने काम वायुमण्डलको उच्च तहको बादलले पनि गर्छ । यसप्रकारका बादलहरू वायुमण्डलको ५ देखि १३ किमि माथिसम्म फैलन्छन् । विविध कारणले गर्दा बन्ने यी बादलले पातलो कपास फिँजाएजस्तो देखिन्छ । यिनीहरू धेरै माथि हुनाले यसले वषर्ा भने गराउन सक्दैन । यस्ता बादलको उपस्थितिले सूर्यको किरण छेकेर तापक्रम केही घटाउने काम गर्छ, जसले आकाश धुम्म राख्न पनि मद्दत गर्छ । अहिलेसम्मकै वैज्ञानिक खोजले हाम्रो देशको वायुमण्डलमा धूलोको ठूलो मात्रा स्थानान्तरण भएको देखिँदैन । त्यसो त कुनै न्यून तहमा भने यसप्रकारको गतिविधि पृथ्वीभर नै भइरहेको हुन्छ । मूलतः हावाको बहावसँगै यसप्रकारको गतिविधि हुने हुन्छ ।

मौसममा सुख्खापन रहने खासगरी मनसुनपूर्वको फागुन, चैत र वैशाख महिनामा तुवाँलोेले प्रश्रय पाउँछ । हावामा आद्रता बढ्न गए पनि तुवाँलोको समस्या न्यून हुन्छ भने बेला–बेलामा वषर्ा भइरहने हो भने तुवाँलोको समस्या रहने गर्दैन । वर्तमान स्थितिमा एकातिर सूर्य कर्कटरेखातिर लाग्ने र सूर्यको तापमा वृद्धि हुने क्रम भइरहेको छ भने अर्कोतिर पश्चिमी मौसम प्रणाली शिथिल हुनगई स्थानीय मौसम प्रणाली सक्रिय हुनथालिसकेको छ । यस्तो बेलामा यदि वषर्ा शून्य रही सुख्खाको स्थिति अझ कायम रहने हो भने यसप्रकारको तुवाँलोले बेला–बेलामा गाँजिरहने निश्चित छ ।

[लेखक जल तथा मौसम विज्ञान विभागमा कार्यरत छन् ।]

http://www.ekantipur.com/kolnepalinews.php?&nid=185100

Read Full Post »